Als je in Nederland rondwandelt dan verbaas je je over de vele beelden die in de18e en 19e eeuw zijn geplaatst. Met name zijn er vele exemplaren die personen uit de Gouden Eeuw in het zonnetje zetten. Ergens las ik dat het er in Nederland inmiddels ca.700 zijn.
De oorzaak van deze wat late start van de standbeelden-verering vergt enige uitleg.
De start van het verhaal is de inlijving van Nederland door De Fransen onder Napoleon.
Nederland was tot Napoleon kwam een republiek. Pas onder Napoleon werd het in 1806 een koninkrijk. Saillant detail is dat de Fransman Lodewijk Napoleon Bonaparte (broer van) onze eerste koning was. De kroon werd hem opgezet door Napoleon zelf.
Dus beste verraste lezer niet Willem van Oranje was onze eerste koning, wat nog wel eens wordt gedacht als ik mensen er naar vraag.
Na Waterloo werd het koningschap in Nederland geïntroduceerd door een telg uit het huis Oranje-Nassau.
Op 16 maart 1815 riep Willem 1 zichzelf met steun van Groot-Brittannië en de andere overwinnaars van Napoleon uit tot koning van Nederland incluis België. Iets later kwam daar de koningstitel voor Luxemburg bij.
Terzijde. Raadslieden die eerst Napoleon hadden gediend werden Willem 1 zijn naaste adviseurs. Maar dat gebeurt na oorlogen meer. Als collaborateurs worden dan ook in de regel diegenen genoemd die verder nutteloos zijn en/of als zondebok dienen. De nuttigen worden gewoonlijk verstopt als wetenschappers of bijvoorbeeld staatslieden genoemd. Het kan verkeren. Althans dat haal ik uit de annalen van de huidige geschiedschrijving. Maar ik dwaal af.
De jonge monarch Willem 1 deed er alles aan om nationale bewustwording en eensgezindheid bij de bevolking te kweken. Daar kwam helaas al snel de bevrijdingsstrijd van de Belgen overheen om zich te bevrijden van wat zij noemden het Nederlandse kolonialisme.
Volgens de Belgen scheiden ze zich af in 1830.
Pas in 1839 werd het Verdrag van Londen ondertekend. Hierin erkende Nederland uiteindelijk België als onafhankelijk Koninkrijk.
Ook in België werd het koningschap na de kolonisatie een doe-het-zelf actie. Maar dat is een ander verhaal.
Het door monarch Willem 1 gepredikte nationalisme om het volk zich één te laten voelen kreeg zo in 1839 een ferme deuk te verwerken. En precies op het juiste moment kwam, zo vernam ik uit welingelichte kring en voorts uit de duim gezogen, de zeer intelligente Prins Frederik broer van Willem 1 op het idee de grootmacht status met de bijbehorende helden uit het verleden in te zetten als nieuw bindend element.
Op zoek naar helden
‘Vergeten’ vaderlandse helden werden in korte tijd opgespoord en kunstzinnig afgestoft en ook op een voetstuk gezet. Het boek de Heldeninspecteur geeft een levendig beeld van de zoektocht naar helden. Op hilarische wijze wordt verhaal gedaan over de ontdekking van de held Van Speyk. Vereeuwigd door de kreet: ‘dan liever de lucht in.’
Het stoffelijk overschot van Van Speijk werd met grote luister in de Nieuwe Kerk in Amsterdam bijgezet en kreeg een gedenksteen. Ook in het Burgerweeshuis (thans Amsterdam Museum) waar hij was opgevoed werd een gedenksteen geplaatst.
Relikwieën van de kanonneerboot en het restant van het uiteengereten lichaam van Van Speyk zijn nog altijd te ‘bewonderen’ in het Marinemuseum in Den Helder.
Zo was er ook het beeld dat in 1856 werd opgericht en dat de volksnaam Naatje op de Dam (echte naam de Eendracht) kreeg. Het beeld was een verlate huldeblijk voor de geslaagde tiendaagse veldtocht in 1931 om de Belgische opstand met wapengeweld te onderdrukken. Later bleek dit een Pyrrus overwinning te zijn, maar wie weet verandert het inzicht hierover morgen weer als de geschiedenis weer eens wordt herschreven.
Naatje was gemaakt door een Belgische (!) beeldhouwer, het materiaal was zandsteen. Eerst brokkelde de neus en later de rest van het hoofd en een arm eraf. In 1914 werd het restant van Naatje van haar voetstuk gehaald en verdween in de vergruizer.
De uitdrukking ‘het was Naatje’ of ‘Naatje pet’ wordt nog heden gebruikt voor iets dat helemaal niets voorstelt, waardeloos is, degenereert waar je bijstaat.
Nieuwe helden
In ons verdeelde land, waarin onvrede wel een nationale religie lijkt en waarin ondertussen de welvaart tegen de klippen op klotst, is naar mijn mening behoefte aan bindende en boeiende moderne helden om de nationale trots te herbevestigen. .
‘Nederland is een gaaf land’ merkte Mark Rutte bij zijn afscheid op en dat zou zomaar onze bron en startpunt van een zoektocht naar herwonnen nationale trots kunnen zijn.