Meander is een columnist die periodiek de website verluchtigt met een eigen kijk op de publiciteit. De columnist is verantwoordelijk voor de inhoud en de persoonlijke mening die hij of zij verkondigt.
15 november, een gure zondag, de Kanaalkade vol met kinderen en ouders, dat is toch een machtig gezicht. Sinterklaas en Roetveeg Piet (vroeger Zwarte Piet) betraden de burgemeester Bijl steiger en zo zetten ze voeten aan wal in Purmerend. De Sint was zichtbaar onder de indruk van het onthaal.
De komst van Sinterklaas en zijn licht gekoolteerde helper kondigen naast gezelligheid het begin van het einde aan van het jaar. Het is de start van een gezellige periode waarin Sinterklaas, de Kerstman en uiteindelijk Vadertje Tijd met een uitdovende knal een nieuw jaar inluiden.
Oorsprong
Het Sinterklaasfeest bestaat al eeuwen, aanvankelijk alleen met Sinterklaas als hoofdrolspeler.
Het Sinterklaasfeest is in zijn huidige vorm ontsproten uit een toneelstukje van Jan Schenkman met Sint Nicolaas waaraan hij een Zwarte Page toevoegde. Dat werd de figuur van Zwarte Piet en nu dus de Roetveeg Piet.
Een moment voor een beknopte beschouwing over het Sinterklaas kinderfeest, waarbij ook de ouders zich weer even kind mogen wanen.
Het Sinterklaasfeest is van oorsprong eeuwenoud en geworteld in een Germaanse vruchtbaarheidsritueel.
Sint Nicolaas werd nog tot in de 70er jaren van de vorige eeuw als duivels gebruik gezien door reformatorische bevindelijke protestanten (ook wel bevindelijk gereformeerden genoemd). Burgemeesters van die signatuur in Oldebroek, Barneveld, Rijssen en Sint Philipsland hielden in die tijd -alsof het de donkerste dagen van de reformatie betrof- de deur gesloten voor Sint Nicolaas. En ook nu nog zijn er gereformeerden die om geloofsredenen het duivelse Sinterklaasfeest niet vieren.
Rekkelijke en Precieze mijter
Nog in december 1987 werd door L.P. Dorenbos, oud directeur van de evangelische omroep, nog een sinterklaasrijm aan de Nederlandse parlementsleden gestuurd. In zijn toenmalige functie van directeur van het ethische instituut voor normen en waarden ‘Rainbow’ vroeg hij om paal en perk te stellen aan de kinderporno. Een bizar stukje van scheppend vermogen om de sympathie vanuit orthodox gereformeerde hoek voor dit onderwerp te laten blijken. Talloos zijn de keren dat Sint Nicolaas voor politieke doeleinden werd gebruikt en evenzovele keren in bijbehorende spotprenten ten toon werd gesteld.
Er kwam enige toenadering toen het kruis op de mijter van Sint Nicolaas als onnodig laat katholiek symbool werd gekwalificeerd. Dat kruis op zijn mijter ging er dus in bepaalde kringen vanaf. Dat kun je nog zien als je goed oplet en je Sinterklaas tegenkomt. Wat een Rekkelijke (met kruis) en wat een Precieze Sinterklaas (zonder kruis) is zie je meteen. In Amsterdam zelfs me de drie kruizen uit het stadswapen.
Maar uiteindelijk is het een breed gedragen Nederlands volksfeest geworden. Een wetenschapper wiens naam ik ben vergeten vatte dit eens kernachtig samen: ‘Elke zuil op zijn eigen manier. Bij katholieken kreeg het Sinterklaasfeest religieuze accenten. Bij liberalen was het accent op liefdadigheid belangrijk. Orthodox-protestanten vierden het -niet op zondag- stilletjes sober in huiselijke kring. Socialisten zongen strijdliederen voor meer gelijkheid.’
Beschermheilige
Dat ouderen Sint-Nicolaas bloedserieus nemen blijkt ook uit het feit dat hij wordt beschouwd en vereerd als beschermer van een stad, land, kerk, voorwerp, gilde, beroepsgroep of individu. Als beschermheilige kan hij in geval van ziekte of andere noden worden aangeroepen. Herkenbaar is bijvoorbeeld de Sint Nicolaaskerk in Amsterdam. Door zijn bijzondere aanwezigheid en massaliteit heeft het gebouw de eretitel van basiliek. Om maar te onderstrepen welke bijzondere eigenschappen aan de bisschop van Myra worden toegedacht. Van deze stad is hij ook de beschermheilige.
Kinderfeest
Dat Sinterklaas een echt kinderfeest werd zoals we het nu kennen daar zit de hierboven al genoemde Jan Schenkman achter, hij was tot 1849 onderwijzer aan zijn particuliere school op de Anjeliersgracht in de Amsterdamse Jordaan.
Jan Schenkman blies op zijn manier het toentertijd kwijnende Sinterklaasfeest nieuw leven in. Hij gaf het Sinterklaasfeest voor het eerst een samenhangend verhaal, in een prentenboek weergegeven.
In zijn boekje Sint-Nikolaas en zijn knecht (Amsterdam, 1850 en herdrukken tot in 1907) verwerkte hij bekende elementen als: het paard, het rijden over de daken, het grote boek, het schenken van cadeaus (óf krijgen van de roe) via de schoorsteen en Sints komst uit Spanje. Hij voerde echter ook nieuwe elementen in: de stoomboot waarmee Sint-Nicolaas in Amsterdam aankomt en de zwarte page (naar voorbeeld van de Moorse bediende) -waar vervolgens de figuur van Zwarte Piet uit is ontstaan- nu dus Roetveeg Piet, als de hulp van de Sint.
Zwarte Piet ontsproot dus met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid aan de fantasie van Jan Schenkman. De geschiedenis van de Zwarte Piet discussie gaat dan ook niet verder terug dan de 19e eeuw. Zoals te lezen in een publicatie van Historiek. Afwisselend werd de voornaam van Piet van Zwart naar Roetveeg en weer terug enz.
En nu de Zwarte Piet discussie is verflauwt zie je de kritische blik zich -nu nog zwakjes- opnieuw verplaatsen naar Sinterklaas als persoon en als feestfiguur. Daar zitten teveel stressvolle activiteiten omheen voor kinderen. Met name wordt met het boze vingertje gewezen naar het Sinterklaasjournaal.
Nee, Sinterklaas is zeker geen onbeschreven blad als het om zijn door mensen gevonden bestaan en religieuze en etnische achtergrond gaat, maar hij kwam wel steeds weer boven als de blanke Goedheiligman (van Turkse oorsprong dat wel) met een zwarte dan wel met roet besmeurde bediende.
Dat dit kinderfeest nog maar lang mag voortduren. Op naar pakjesavond.