Natuur wordt cultuurlandschap en andersom?

Meander is een columnist die periodiek de website verluchtigt met een eigen kijk op de publiciteit. De columnist is verantwoordelijk voor de inhoud en de persoonlijke mening die hij of zij verkondigt.

🔊 Lees voor
Eeuwenlang beïnvloedt de mens de flora en fauna. In ons land werd de oorspronkelijke natuur na de laatste ijstijd gaandeweg door menselijke exploitatie omgevormd tot een cultuurlandschap. Wat we nu dus natuur noemen is dus eigenlijk wat daarvan is overgebleven.

Moerasgrond werd een cultuurlandschap doordat mensen het water weg pompten en sloten groeven. Vanaf de middeleeuwen ontgonnen boeren de natte veengebieden door greppels te graven zodat het water wegvloeide. Hierdoor daalde de grond, ontstonden rechte kavels en werd de grond geschikt voor veeteelt en woningbouw. Doordat mensen bomen kapten en afbranden voor landbouw en veeteelt veranderden oerbossen in cultuurlandschap.
De thans bekende heide en zandverstuivingen zijn in de middeleeuwen ontstaan door het te intensief laten grazen van schapen. Door plaggen te steken, verdween de begroeiing, kon het bos niet teruggroeien en bleef de paarse heide over. Zo kreeg de wind vrij spel en begon het zand te verstuiven.

Dieren die de laatste uitstervingsgolf van de laatste ijstijd hadden overleefd, zoals het everzwijn, ree, vos, bruine beer, edelhert, eland, oeros en wolf verdwenen grotendeels uit ons land. Sommige van deze dieren door overbejaging.
In de elfde eeuw werd de bruine beer in ons land uitgeroeid, in de 19^e eeuw was de wolf aan de beurt. Maar die is terug, niet naar ieders tevredenheid. Maar dit terzijde.

Het cultuurlandschap weer natuurlijker maken

Nog niet zo lang geleden kwam het idee naar boven om het cultuurlandschap weer een natuurlijker aanzien te geven. Een kleine groep ambtenaren stelden een ingrijpend toekomstbeeld op. Even werd door de beslissende bestuurslagen niet goed opgelet en werden cultuur en natuur door elkaar gehaald  en nu zitten we dus met een stikstofprobleem

Ik durf het haast niet op te schijven maar doe het toch. Door de extra stikstof uitstoot zijn voedselarme en overige gronden weer voedselrijker geworden. Sommige plantensoorten profiteren daarvan. Zonder menselijk ingrijpen groeien er nu meer brandnetels langs de paden en/of bramen in de bossen en is er een toename van het prachtige siergras -pijpenstrootje- op de heide, opslag van bomen in het hoogveen en dominantie van riet in het laagveen. Zichtbare groene verwildering is het resultaat. Het klinkt vreemd maar de oorspronkelijk begroeiing is zich zelfs -deels- zo aan het herstellen.
Onduidelijk is dan ook welke gevolgen de extra stikstof nu echt heeft voor planten en dieren.

Veel zoogdieren lijken in eerste instantie juist te profiteren van de vergroening omdat ze er dekking en voedsel vinden. Voor reeën werkt dat bijvoorbeeld goed evenals voor vogels. Verder nemen soorten als das, bever, steenmarter, otter en oehoe in aantallen toe omdat ze naast vergroening van hun leefgebied goed beschermd worden en er voedsel vinden.

Na de wolf, goudjakhals, wilde kat en bever zijn  nu zelfs de eland en de lynx onderweg naar onze groener wordende streken. Hoe dat er zonder menselijk ingrijpen op den duur zou kunnen uitzien is in Natuurpark Lelystad te zien.

Onderhoud essentieel

Ook al noemen we het cultuurlandschap nu ‘natuurgebieden’, het is wel duidelijk dat het onderhoud van de groene gebieden essentieel blijft.
In een klein land als het onze is het nodig dat gebruik en beheer daarbij hand in hand gaan. Zolang er evenwel geld mee te verdienen valt zal er tussen gebruik en verdienen tot het bittere einde een belangenstrijd zijn. Een bestuurlijk zichtbare en onzichtbare hand zal daarin evenwicht moeten brengen en behouden. Dat dit nu ondanks alle goede bedoelingen onbeholpen plaatsvindt tekent de paniekerige situatie. In het gunstigste geval kan het worden beschouwd als een volgende stap in de evolutie.